Haber Sizden Gelenler

Konya’nın Taşkent İlçesindeki Müzik Geleneği

Türk Halk Müziğinde yöresellik unsuru büyük bir öneme sahiptir. Her yörenin kendine özgü bir tavrı vardır. Tavır, Türk Halk Müziği terminolojisinde, yöresel çalış ve söyleyiş biçimlerini ifade eden bir terim olup, bölgeden bölgeye, ilden ile ve hatta aynı ilin ilçelerinde bile değişiklikler arz edebilmektedir. Özellikle ezgilerin melodik ve ritmik yapılarının icralarında tavır farklılıkları görülebilmektedir. Taşkent yöresinde bu farklılığı açık bir şekilde görebilmekteyiz. Konya’nın Taşkent ilçesindeki türkülerin türleri ve icrasında kullanılan çalgılar ile Konya’nın merkezi ile diğer ilçelerindeki ezgilerin melodik ve ritmik yapıları ve icralarında kullanılan çalgılar birbirinden farklıdır. Bu çalışma, aynı ilin ilçelerinde bile türkülerin melodik ve ritmik yapılarında farklılıklar olabildiğini ortaya koymak adına önemlidir.


Şekil 1: Taşkent’in Genel Görünüşü

Konya ilinin 31 ilçesinden biri olan Taşkent, İç Anadolu Bölgesi’nin en güney ucunda, Orta Torosların Taşeli mevkiinde, Göksu Havzası içerisinde, dağlık ve sarp kayalıklı bir alanın üzerinde yer almaktadır. 1930’larda Vali İzzet Bey zamanından itibaren coğrafyasına uygun olarak Taşkent adı ile anılmıştır. 1988’de ilçe olan bu yerin asıl adı ise “Pirlerkondu”dur. Moğol istilasından kaçarak, Ermenek ve çevresine gelen Türkmen boylarından bazılarının Taşkent’e yerleştiği bilinmektedir. Rivayete göre, şimdiki adıyla Ballar Çeşmesi adı verilen suyunun gözünü keşfeden oymaktan bir çobanın, durumu oymağına bildirmesiyle bu keşfedilen suyun etrafına atalarımız evler yapıp, birlikte dirlik-düzen içinde yaşayacakları bir köy kurarlar. Piri Bey, oymağını toplayarak köylerinin bir adının olması gerektiğini ve böylece kendilerini köyleriyle bir bütün olarak tanıtma imkânı bulabileceklerini söyler. 1150 yılında kurulan bu köye, Piri Bey’e olan vefa borçlarını ödemek için “Piri Kondu” demişlerdir. Yıllar geçtikçe köyün adı Pirlerkondu olarak değişmiştir. 

Şekil 2: Yöresel Kıyafetlerle İyi Oyun İcrası

Taşkent yöresi müzik kültüründe yaptığım özel görüşmeler ve saha araştırması sonucunda 3 farklı oyun türü ortaya çıkmaktadır. Bunlar; yörede “İyi oyun” ya da “düz oyun”, “Sallama” ve “Köçek” olarak adlandırılmaktadır. Bu üç oyun türünün de çalınıp, söylendiği türküler farklıdır. Zilli defler eşliğinde farklı darplarla çalınan bu türküler sadece düğünlerde icra edilmektedir. 4 gün süren bu düğünlerde kadınlar arası eğlencelerde sırasıyla iyi oyun, sallama ve köçek oyun türlerinde türküler çalınıp, söylenerek yöreye özgü oyunlar oynanır. İyi oyun (düz oyun) türünde söylenen yöresel türküler, 9 zamanlı usulün 3+2+2+2 ve 2+2+2+3 düzümlerinde 16’lık mertebede (9/16) zilli deflerle çalınarak icra edilmektedir. Def çalım tarzı da farklı olan ve sadece kadınlar tarafından icra edilen bu türdeki türkülerde ismini oynanış biçimlerinden alan halk oyunları büyük önem taşımaktadır. İyi oyun ya da düz oyun adındaki yöresel halk oyunu tek kişi ile dönerek, düz ve sade figürlerle oynanmaktadır.

Sallama oyun çeşidinde, yine iyi oyun gibi 9/16’lık usulde ancak farklı def çalım tarzı ve oyun figürleri ile icra edilmektedir. İki kişinin karşılıklı sallanarak oynadığı bu oyun türü, hem kadınlar hem de erkekler arasında icra edilmektedir. Erkekler sadece düğünün 3.günü olan düğün odası şenliklerinde çalıp, söyleme ve oynama geleneğini sürdürürler. Sallama türü, gerek ritmik ve melodik yapısı gerekse yöresel oyun figürleri açısından teke yöresi türkü ve oyunları ile benzerlik göstermektedir.

Sultan Pınarı

Son olarak Köçek oyun türü ise, Silifke oyunları ile benzerlik göstermektedir. Diğerleri gibi def çalım tarzı farklı olup, 4 zamanlı usulde kadın ve erkeklerin kendi aralarında tahta kaşıklarla çalıp oynadığı bir türdür.

Bu oyun türlerinin yanı sıra “gelin kına havası” ve “gelin okşama havası” türküleri de yörede kadınlar arasında icra edilmektedir. Düğünün 3. günü kına günü eğlenceler yapılıp, oyunlar oynandıktan sonra en son gelin oynamak için kalkar ve gelin kına havası olan “biner atın iyisine” adlı türkü çalınıp, söylenir. Bu kına havası da iyi oyun türüne girmektedir. Gelin okşama havası ise düğünün son günü, gelin oğlan evine geldiği zaman karşılamak maksadıyla def çalmadan ve oyun oynanmadan “atladık geçtik koyağı” adlı yöresel türkü vokal olarak damadın annesi tarafından söylenir. Buna “gelini okşama” denir. 

Taşkent yöresinde müzik kültürünün yaşandığı yerler sadece düğünler değildir. Dini bayramlarda da yörenin kendine özgü türküleri söylenmektedir. Mahallelerin uygun yerlerine kurulan salıncaklarda yörenin genç kız ve kadınları sallanırken, salıncak türküsü adı verilen türküyü söylerler. Toplu halde de okunan bu türkü, yörede salıncak türküsü olarak bilinmektedir.

“Ot Biçimi Havası” ve “Ağıt”lar da Taşkent yöresinde icra edilen ezgiler arasındadır. Yörede ot biçimi havası olarak bilinen uzun hava formu; yaz aylarında kadınların otluklara gidip oraklarla otları biçerken söyledikleri hasretlik ve ölüm temasını işleyen türkülerdir. Ağıt türündeki uzun hava ise, bir acının, ölümün ardından yakılan türkülerdir. Bu iki ezgi türünde de sözler, kişilerin yaşadıkları olaylara (ölüm, ayrılık, özlem vb. konular) göre değişiklik gösterebilmektedir. 

Yörenin kadınları, bahsettiğimiz bütün türleri icra ederken, erkekleri ise sadece sallama ve köçek türlerini icra etmektedir.

Yüksek lisans tez çalışması olarak hazırladığım “Taşkent’ten Derlenen Türküler ve TRT Repertuarında Bulunan Konya Türküleri ile Mukayesesi” adlı bu çalışma, yörenin müzikal yapısını da bilimsel zeminde ortaya koymuştur. Bu çalışmanın ardından derlemiş olduğum türküleri, Trt Thm repertuarına alınması isteğiyle Trt Thm Müzik Dairesi Başkanlığı Repertuar kuruluna göndermiş ve 2016 yılında da 9 adet türkü Trt Thm repertuarına kabul edilmiştir. Kabul Edilen Eserler: Karşıdan Karşıya, Hayatın Önünden (sallama), Develi (köçek), Ak Kollar Benden (Emmimoğlu), Harzadından Aştığımı Gördüler (Salıncak Türküsü), Yayla Yollarından (İyi Oyun), Gide Gide Ben Sılamdan Iradım (Ot Biçimi Havası), Biner Atın İyisine (Gelin Okşama), Atladık Geçtik Koyağı.

PAYLAŞ
İLGİLİ YAZILAR
hamoy'dan halk bilimi ödülleri
HAMOY’dan HALK BİLİMİ ÖDÜLLERİ
Türkü Life web radyo test yayınlarına başladı
Türkü Life web radyo test yayınlarına başladı
Yaşayan İnsan Hazinesi Türkü’nün Dergisinde

Yanıt Ver

*