Cirit, at üzerinde oynanan Türklere özgün erkek takım oyunudur. Oynayana çeviklik, sağlamlık, iyi bir binicilik kabiliyeti kazandırır. Bugün de Anadolu’nun orta kesimlerinde, eski önemini kaybetmiş olmakla beraber, Kültürel değerimiz  olarak hâlâ cirit oyunları oynanmaktadır. 

Cirit oynayacak atlılar, alanda göründükleri zaman, davullar, zurnalar çalmaya başlaması bu oyunun ritüelidir. Atlılar ikiye ayrılarak, yüzer metre aralıkla iki sıra halinde karşılıklı dizilirler. Oyuncuların ellerinde, cirit adı verilen kurumuş meşe dalından, sert ve ağır bir sopa bulunur.

Dizilerin bir tanesinden bir atlı ortaya çıkar, atını oynatarak 30 metre kadar gider. Karşı sıradan bir biniciye cirit’ini atar ve hızla dönerek dörtnala geriye kaçar. Kaçarken de arkasına bakmaktadır. Çünkü cirit elden çıktığı anda karşı rakip oyuncusu, kendisini doludizgin kovalamaya başlar, elverişli bir duruma gelince kovalayan oyuncu cirit’ini ona doğru atar. Cirit o kadar hızlı atılır ki, tarihte bu sebeple ölümler bile yaşanmıştır.

Kaçan atlı, ciritten korunmak için ya atın üzerine eğilir, ya da sağından, solundan aşağıya doğru sarkar. Usta biniciler korunmak için doludizgin giden atın üzerinde ustaca hareketler yaparlar. Atılan cirit’i havada tutmak da tutan kişinin takıma sayı kazandırır. 

İlk cirit atan sıradaki bir başka atlı daha çıkıp, arkadaşını kovalayan biniciye cirit atar. Cirit’i atan aynı zamanda savunmak zorundadır. Hemen kendi sırasına kaçar. Yine o sıradan başka bir atlı çıkıp, kovalayan atlıyı kaçırtır. Oyun böylece sürer. Elindeki cirit’le, üzerine atılan cirit’i havada çelenler de vardır. Puan kazanmak için cirit değneğini hasmına değdirerek sayı kazanmak gerekmektedir. 

Ata değnek değdirmek acemilik sayılır. Bu hatayı işleyen oyunculara eksi puan verilir. Burada Türklerin Atlara ne kadar önem verdiği görülmektedir. Diğer taraftan cirit oyununda bağışlama vardır. Kaçan atlıyı kovalayıp yakalayan rakip oyuncu, yan yana koşan at üstünde cirit’i gösterir ancak rakibini bağışlayıp atmaz. Bu hareketi de kendisine puan kazandırdığı gibi, aynı durumda bağışlamaz ve cirit’i yakın mesafeden atarsa ceza puanı alır. Oyunda, eğer kazaen bir ölüm yaşanmış ise, ölenin ailesi öldürenden davacı olmaz. Geçmiş tarihlerde babaların, oyuncular er meydanında öldüğü için, cirit’te ölen evlatları ile övündükleri rivayet edilmektedir. Tarihte bu oyunda ölümler de yaşanmıştır. Yaşanan bu olaylar sonrasında, 1826 yılında cirit oyunu Sultan İkinci Mahmud tarafından yasaklanmıştır. Fakat bazı yerlerde oynanmasına engel olamamıştır. Son yüzyılda cirit oyunu sebebi ile ölüm olayı yaşanmamıştır.

Özellikle Osmanlı döneminde sipahilerin ve usta binicilerin kendini geliştirdiği en önemli oyundur. Bu oyunlar vesilesi ile zaman içinde, Osmanlı döneminden, Cumhuriyet tarihine kadar, Türklerin iyi derecede at bindikleri kabul görmüştür.

Ülkemizdeki asıl toprakları Erzurum olan Cirit oyunu, günümüzde düzenlenen etkinliklerde, özellikle Anadolu’da bu kültürü yaşatmak için oynanmaktadır. Anadolu’da üç farklı cirit oyunu bulunmaktadır. 

Düğünlerde oynanan cirit’e “düğün cirit’i”, 

Pazarda ve panayırlarda oynanan cirit’e “deri cirit’i”, 

Baharın gelmesi ile oynanan “ilkbahar cirit’i”.

DÖNEMİN TÜRK YILDIZLARI “CÜNDİ” LER

Cirit oyunu 15. yüzyılda Osmanlının önemli sporlarından biri olmuştur. Osmanlıda cirit’i ustalıkla kullanan “Cündi” ismi verilen özel bir süvari birliği bile kurulmuştur. Cirit Osmanlıda askerlerin savunma ve saldırı yeteneklerinin gelişmesinde önemli bir etken olmuştur. Türklerdeki iyi sipahilerin yetişmesinin sebebinin cirit oyunu olduğu belirtilmektedir. Her şeyde olduğu gibi, cirit oyunu da eski önemini kaybetmiş fakat günümüzde Erzurum, Diyarbakır, Siirt, Konya gibi illerimizde yaşatılmaya devam etmektedir.

PAYLAŞ
İLGİLİ YAZILAR
Yiğitliğin Simgesi Zeybekler Dergimiz Nisan Sayısında
Zeybek Dansları
ÇİFTETELLİ
Bar oyunları

Yanıt Ver

*